I. KHÁI QUÁT CHUNG
1. Thông tin chung:
- Tên nước: Cộng hòa Sierra Leone (Republic of Sierra Leone)
- Thủ đô: Freetown
- Ngày Quốc khánh: 27/4/1961
- Vị trí địa lý: nằm ở Tây Phi, phía Bắc và Đông giáp Guinea, Tây giáp Đại Tây Dương, Nam và Đông Nam giáp Liberia.
- Khí hậu: Nhiệt đới nóng và ẩm
- Diện tích: 71.740 km2
- Dân số: khoảng 9 triệu người (2025, theo Quỹ tiền tệ quốc tế-IMF)
- Dân tộc: Temne (35,4%), Mende (30,8%), Kimba (8,8%)…
- Tôn giáo: Hồi giáo (78,6%), Thiên chúa giáo (20%) …
- Ngôn ngữ chính thức: Tiếng Anh
- Đơn vị tiền tệ: Leone (1 USD = 22,74 Leones)
- GDP: 8,64 tỷ USD; GDP/đầu người: 980 USD (2025, theo IMF)
- Lãnh đạo chủ chốt:
- Tổng thống: Julius Maada Bio (từ tháng 4/2018, tái đắc cử nhiệm kỳ 2 vào tháng 6/2023);
- Phó Tổng thống: Mohamed Juldeh Jalloh (từ tháng 4/2018);
- Chủ tịch Nghị viện: Abass Chernor Bundu (từ tháng 4/2018);
- Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và Hợp tác quốc tế: Timothy Musa Kabba (từ 2023).
2. Khái quát lịch sử:
Từ thế kỷ XV, người Bồ Đào Nha đã đến Sierra Leone. Đến thế kỷ XVII, người Anh chiếm Sierra Leone và giành quyền bảo hộ vào năm 1896. Ngày 27/4/1961, Anh phải trao trả độc lập cho Sierra Leone, nhưng vẫn đặt dưới sự bảo trợ của Anh và thuộc Khối liên hiệp Anh. Ngày 19/4/1971, Thủ tướng S.Stevens tuyên bố thành lập nước Cộng hoà Sierra Leone, xoá bỏ chế độ toàn quyền Anh, lập chế độ Tổng thống nhưng vẫn thuộc khối Liên hiệp Anh.
3. Thể chế nhà nước, chế độ chính trị, đảng phái chính trị:
- Thể chế nhà nước: Cộng hòa Tổng thống. Tổng thống là
nguyên thủ quốc gia, đứng đầu chính phủ và được dân bầu trực tiếp với nhiệm kỳ 5 năm (không được nắm quyền quá 02 nhiệm kỳ liên tiếp)
- Các đảng phái chính: Đảng Nhân dân Sierra Leone (SLDP), Đảng Đại hội toàn dân (APC), Đảng Liên minh dân chủ (ADP), Đảng Liên minh vì sự thay đổi (C4C)… Đảng cầm quyền hiện nay là đảng SLDP của Tổng thống Julius Maada Bio (từ tháng 4/2018).
4. Đặc điểm tình hình, chính sách:
4.1. Chính trị - xã hội:
Kể từ sau nội chiến 1991 - 2002, tình hình chính trị - an ninh Sierra Leone dần ổn định; chính quyền tiến hành tái thiết đất nước, cải thiện cơ sở
hạ tầng, tổ chức bầu cử dân chủ và xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc.
Tháng 1/2006, Phái bộ Liên hợp quốc tại Sierra Leone (UNAMSIL) chấm dứt họat động và được thay thế bằng Văn phòng Hỗn hợp của Liên hợp quốc tại
Sierra Leone (UNIOSIL) - một văn phòng dân sự có nhiệm vụ chủ yếu hỗ trợ chính quyền Sierra Leone nâng cao năng lực quản lý, tăng cường khả năng an ninh, hỗ trợ hoạt động nhân đạo. Dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Julius Maada Bio từ năm 2018 đến nay, Sierra Leone tiếp tục giữ được ổn định chính trị - xã hội, đẩy mạnh thực hiện các kế hoạch phát triển quốc gia (giai đoạn 2018-2023 và 2024-2030), trong đó vạch ra mục tiêu và lộ trình phát triển đưa Sierra Leone thành nước có nền dân chủ toàn diện và phát triển bền vững. Chính quyền Tổng thống Julius Maada Bio thúc đẩy cải cách chính trị, phát triển kinh tế, triển khai các chương trình nông nghiệp, y tế, giáo dục và tạo việc làm.
Năm 2025, Sierra Leone xếp thứ 185/193 quốc gia và vùng lãnh thổ về chỉ số phát triển con người (HDI), theo báo cáo của UNDP.
4.2. Kinh tế:
- 2/3 dân số Sierra Leone sống bằng nghề nông. Tuy sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú như khoáng sản (kim cương, vàng, ti-tan, bô-xít, sắt), thủy hải sản và tiềm năng phát triển nông nghiệp (sản phẩm chính là lúa, lạc, dầu cọ, chà là, ca cao) nhưng cơ sở hạ tầng nước này phần lớn bị tàn phá sau cuộc nội chiến kéo dài từ 1991-2002. Trong những năm gần đây, tăng trưởng kinh tế Sierra Leone chủ yếu dựa vào khai thác quặng sắt. Sierra Leone duy trì ổn định với tốc độ tăng trưởng 3 năm gần đây đạt trung bình 4-5%.
+ Các sản phẩm xuất khẩu chính: titan, kim cương, quặng sắt, đồng, cacao.
+ Các sản phẩm nhập khẩu chính: Gạo, thiết bị y tế, xe hơi, xi măng
+ Các đối tác thương mại chính: Trung Quốc, Mỹ, Hà Lan, Bỉ
- Năm 2022, Sierra Leone xếp 184/193 quốc gia và vùng lãnh thổ về chỉ số phát triển con người (HDI) (theo Báo cáo 2023/2024 của UNDP).
5. Chính sách và quan hệ đối ngoại:
Sierra Leone thực hiện chính sách đa phương hóa, đa dạng hoá quan hệ. Sierra Leone coi trọng thúc đẩy hợp tác với các nước láng giềng, các nước lớn (Anh, EU, Mỹ, Nga, Trung Quốc…), các nước đang phát triển trong khuôn khổ hợp tác Nam-Nam.
Sierra Leone là thành viên của Liên hợp quốc, Liên minh châu Phi (AU), Cộng đồng kinh tế Tây Phi (ECOWAS), Khối Thịnh vượng chung và nhiều tổ chức quốc tế và khu vực khác.
Ngoài ra, Sierra Leone đang giữ vai trò là điều phối viên của Ủy ban C-10 châu Phi (gồm nguyên thủ 10 nước châu Phi) do AU thiết lập với nhiệm vụ thúc đẩy lập trường chung châu Phi về cải cách Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA/LHQ), trong đó đề nghị các nước châu Phi được thêm 02 ghế Ủy viên thường trực và 02 ghế không thường trực tại HĐBA.
II. QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM
1. Quan hệ chính trị:
- Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao: 24/6/1982.
- Cơ quan đại diện: Hiện nay, Đại sứ quán Việt Nam tại Nigeria kiêm nhiệm Sierra Leone. Đại sứ quán Sierra Leone tại Trung Quốc kiêm nhiệm Việt Nam.
- Hoạt động trao đổi đoàn:
+ Đoàn Việt Nam thăm Sierra Leone: Đặc phái viên của Thủ tướng, Thứ trưởng Ngoại giao Đoàn Xuân Hưng (2010).
+ Đoàn Sierra Leone thăm Việt Nam: Công sứ Sierra Leone (2001),
Đại sứ Sierra Leone tại Bắc Kinh dự Hội thảo Việt Nam - châu Phi (2003);
Bộ trưởng Công Thương (2011); Cố vấn Tổng thống Abu Bakarr Karim (2018);
Bộ trưởng Nông Lâm dự trực tuyến Hội thảo Nông nghiệp Việt Nam-châu Phi (2021); Tổng thống Julius Maada Bio thăm Việt Nam (3/2022) nhân kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.
2. Quan hệ kinh tế - thương mại – đầu tư
- Thương mại: Kim ngạch song phương năm 2023 đạt khoảng trên 50 triệu USD, trong đó ta xuất siêu, chủ yếu gồm thuốc lá, máy vi tính, dệt may và nguyên phụ liệu; nhập chủ yếu là gỗ và các sản phẩm gỗ.
Năm 2024, tổng kim ngạch song phương đạt 30,12 triệu USD (trong đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt 26,86 triệu USD, chủ yếu là điện thoại và hàng hóa khác; nhập khẩu đạt 3,26 triệu USD, chủ yếu là gỗ và các sản phẩm gỗ).
Theo số liệu sơ bộ của Tổng Cục Hải quan, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – Sierra Leone đạt 43.131.059 USD, trong đó xuất khẩu 43.131.059 USD (clanke và xi măng, điện thoại các loại và linh kiện, sắt thép…), nhập khẩu 1.939.227 USD (gỗ và sản phẩm gỗ, hạt điều…).
- Đầu tư: Sierra Leone có 01 dự án đầu tư trong lĩnh vực marketing và quản lý nhân lực tại Việt Nam với vốn đăng ký 33.185 USD. Việt Nam chưa có dự án đầu tư tại Sierra Leone.
- Nông nghiệp: Trong các năm 2004, 2006 và 2008, Việt Nam đã cử các đoàn công tác thuộc Viện Tư vấn phát triển kinh tế - xã hội nông thôn và miền núi (CISDOMA), Đại học An Giang (Giáo sư Võ Tòng Xuân)… sang khảo sát khả năng hợp tác, xây dựng dự án nông nghiệp tại Sierra Leone. Ngoài ra, ta có dự án trồng lúa tại Sierra Leone do doanh nghiệp của Việt kiều Đức triển khai. Tháng 11/2023, Thoả thuận hợp tác ba bên giữa Chính phủ Việt Nam,
Chính phủ Sierra Leone và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) về phát triển chuỗi lúa gạo tại Sierra Leone đã chính thức có hiệu lực. Dự án “Hỗ trợ phát triển chuỗi giá trị lúa gạo tại Sierra Leone trong khuôn khổ hợp tác Nam-Nam và Hợp tác Tam giác”, trị giá 5 triệu USD do FAO tài trợ. Sierra Leone, FAO và Ngân hàng Phát triển châu Phi AFDB đang trao đổi về việc ký Quỹ Tín thác đơn phương (Unilateral Trust Fund) nhằm triển khai tài chính cụ thể cho dự án trên.
3. Các lĩnh vực hợp tác khác
- Hợp tác trong các vấn đề khu vực và đa phương:
Hai nước thường xuyên phối hợp, ủng hộ lẫn nhau tại các cơ chế đa phương
- Hợp tác Giáo dục - đào tạo:
Nhân chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Bạn (3/2022), Bộ trưởng Văn phòng Tổng thống Sierra Leone Salima Monorma Bah và Chủ tịch FPT đã ký kết MOU hợp tác thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia và đào tạo nhân lực số cho Sierra Leone.
4. Các Hiệp định, thỏa thuận, MOU đã ký kết giữa hai nước: Bản ghi nhớ (MoU) về hợp tác nông nghiệp, sản xuất muối (12/2001); Hiệp định kinh tế - thương mại, văn hoá và công nghệ (2003); MoU về hợp tác song phương trên lĩnh vực nông nghiệp giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam và Bộ Nông nghiệp, Rừng và An ninh lương thực Sierra Leone (2010); MoU về hợp tác song phương trong lĩnh vực thủy sản giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam và Bộ Nghề cá và Nguồn lợi Thủy sản Sierra Leone; Biên bản làm việc giữa hai Bộ Ngoại giao (2010); MoU về thương mại gạo (2011); MOU hợp tác giữa hai Bộ Ngoại giao (2022); MoU hợp tác nông nghiệp và MoU hợp tác thuỷ sản (ký lại năm 2022).
5. Cộng đồng người Việt Nam tại Sierra Leone
Hiện nay, có khoảng 40 công dân Việt Nam tại Sierra Leone./.
Tháng 01/2026