TÀI LIỆU CƠ BẢN NƯỚC CỘNG HÒA MA-LI (LA REPUBLIQUE DU MALI)

I/ Khái quát:

- Tên nước: Cộng hòa Ma-li

- Thủ đô: Ba-ma-kô (Bamako)

- Vị trí địa lý: Cộng hòa Ma-li nằm ở khu vực Tây Phi, giáp với An-giê-ri (Algérie), Mô-ri-ta-ni (Mauritani), Ghi-nê (Guinée), Buốc-ki-na Pha-xô (Burkina Faso), Gha-na (Ghana), Xê-nê-gan (Sénégal) và Bờ Biển Ngà.

- Khí hậu: Cận nhiệt đới, khô cằn.

- Diện tích: 1.240.000 km2

- Dân số: 12,6 triệu người (2009)

- Dân tộc: Mande 50% (Bambara, Malinke, Soninke), Peul 17%, Voltaic 12%, Songhai 6%, Tuareg và Moor 10%, dân tộc khác 5%

- Tôn giáo: Hồi giáo: 90% Tín ngưỡng cổ truyền: 9%, Thiên chúa giáo: 1%.

- Ngôn ngữ: tiếng Pháp

- Đơn vị tiền tệ: Franc CFA. 1USD=481,35 Franc CFA).

- Tổng thống: A-ma-đu Tu-ma-ni Tu-rê (Amadou Toumani Toure) (từ năm 2002).

- Thủ tướng: Mô-đi-bô- Si-đi-bê (Modibo Sidibe) (từ năm 2007)

- Chủ tịch Quốc hội: Đi-ông-cun-đa Tra-ô-rê (Dioncounda Traoré) (từ năm 2007).  

- Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác quốc tế: Mốc-ta U-a-nê (Moctar Ouane) (từ năm 2004).

- Quốc khánh: 22/9/1960.

II/ Lịch sử:

- Năm 1898, thực dân Pháp chiếm Ma-li làm thuộc địa. Sau chiến tranh thế giới thứ hai phong trào đấu tranh đòi độc lập của nhân dân Ma-li nổi lên mạnh mẽ. Năm 1957, thực dân Pháp buộc phải trao quyền tự trị cho nhân dân Ma-li.

- Ngày 24/11/1958, Liên bang Ma-li (lúc đó bao gồm cả Sénégal, Burkina Faso, Bénin và Sudan thuộc Pháp – Soudan Francais) tuyên bố gia nhập khối cộng đồng Pháp. Một năm sau Burkina Faso và Bénin ra khỏi liên bang. Ngày 20/6/1960 Liên bang Ma-li tuyên bố độc lập trong khối cộng đồng Pháp. Ngày 20/8/1960 Sénégal tách khỏi liên bang. Một tháng sau 22/9/1960, Sudan cũng tách ra và tuyên bố độc lập, lấy tên là Ma-li và ông Modibo Keita trở thành Tổng thống đầu tiên.

- Ngày 19/11/1968, Moussa Traoré làm đảo chính lật đổ Keita, lên làm Tổng thống. Ngày 26/3/1991 chính quyền Moussa Traoré bị lật đổ trong một cuộc đảo chính quân sự do Trung tá Ahmed Tidiane Touré đứng đầu, đất nước bước vào thời kỳ chuyển tiếp chế độ. Tháng 4/1992, ông Alpha Oumar Konaré, ứng cử viên của Liên minh dân chủ Ma-li được bầu làm Tổng thống với 69% số phiếu bầu. Ngày 5/5/1997, ông Konaré tái đắc cử Tổng thống lần hai. Tháng 5/2002, ông Amadou Toumani Touré, người đã lên nắm quyền năm 1991 bằng đảo chính, được bầu làm Tổng thống và tài đắc cử trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2007. .

III/ Chính trị:

1/ Đối nội

                Thể chế: Cộng hoà Tổng thống.

Các đảng phái chính:

Liên minh vì Dân chủ Ma-li (ADEMA – Alliance pour la Démocratie du Mali).

Hội nghị Dân tộc Dân chủ (CNID – Congres National d’initiative démecratique)

Phong trào Yêu nước vì Đổi mới (Mouvement patriotique pour le renouveau)

Đảng Độc lập, Dân chủ và Đoàn kết (PIDS - Parti de l'indépendance, de la démocratie et de la solidarité)

- Chính trị Ma-li theo đường lối Dân chủ Lập hiến, theo Hiến pháp tháng 1/1992 (quy định Tam quyền phân lập rõ ràng). Tổng thống có nhiệm kỳ 5 năm, được bầu qua phổ thông đầu phiếu và chỉ được tái đắc cử 1 lần (giữ chức không quá 2 nhiệm kỳ). Tổng thống là Nguyên thủ quốc gia và là Tổng chỉ huy quân đội. Thủ tướng do Tổng thống chỉ định, có quyền chỉ định Hội đồng Bộ trưởng. Quốc hội Ma-li gồm 160 ghế, họp thường kỳ 2 lần mỗi năm. Hai toà án cao nhất của Ma-li là Toà án Tối cao có quyền xét xử và quản lý hành chính; và Toà án Hiến pháp có quyền xem xét các khía cạnh thực hiện tư pháp và hoạt động như trọng tài giám sát bầu cử.

- Hiện nay, Ma-li tiếp tục thực hiện đường lối dân chủ đa đảng, xây dựng thể chế tam quyền phân lập và tiến hành cải cách bộ máy hành chính nhà nước. Chính phủ Ma-li ưu tiên hang đầu việc giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội nhằm đưa đất nước ra khỏi cuộc khủng hoảng hiện nay. Tuy nhiên, do khó khăn về kinh tế, Ma-li đang đối mặt với nguy cơ bất ổn chính trị, nhất là vấn đề người Toareg ở miền Bắc do Mặt trận giải phóng AZAOUD (FPLA) lãnh đạo. Tháng 6/2006, Chính phủ đã ký hiệp định hòa bình với FPLA do Algérie làm trung gian để ổn định tình hình.

2/ Đối ngoại:

- Ma-li là thành viên của Phong trào KLK, Liên minh châu Phi (AU), Tổ chức các nước nói tiếng Pháp và nhiều tổ chức quốc tế và khu vực khác.

- Trước đây, Ma-li thực hiện đường lối trung lập tích cực, chống đế quốc, chống thực dân, than Liên Xô và các nước XHCN. Ma-li được Liên Xô giúp đỡ rất nhiều về quân sự và kinh tế. Từ cuối những năm 1980, Ma-li chuyển sang quan hệ mật thiết với phương Tây nhất là Pháp, Mỹ, Bỉ, Canada. Hiện nay, Pháp, Mỹ vẫn tiếp tục hỗ trợ tài chính cho Ma-li. IMF cho Ma-li vay vốn, nhằm giúp đỡ chính quyền Ma-li khuyến khích quá trình dân chủ hóa và giữ cho tình hình ổn định.

- Ma-li duy trì quan hệ hữu nghị với các nước láng giềng, tích cực ủng hộ các phong trào dân chủ và tiến bộ ở khu vực.

IV/ Kinh tế:

                - Ma-li là một trong những nước nghèo nhất thế giới, 65% đất đai là sa mạc hoặc bán sa mạc. Mọi hoạt động kinh tế chủ yếu dựa vào vùng đất ven song Niger. Nền kinh tế dựa vào nông nghiệp và chăn nuôi, 72% dân số sống bằng nghề nông. Nông sản chính là lúa, ngô, kê, lạc, bong; bong và lạc là đặc sản của Ma-li, sản lượng đứng thứ hai ở châu Phi. Về chăn nuôi, Ma-li là một trong những nước đứng đầu ở Tây Phi về số lượng và sản phẩm chăn nuôi dung cho xuất khẩu.

- Công nghiệp chưa phát triển, chỉ có ngành nghề chế biến và sản xuất một số mặt hàng tiêu dùng. Sản phẩm xuất khẩu chính là bông, lạc. Pháp, Bỉ, Lúc-xăm-bua là bạn hàng chủ yếu.

- Năm 1995, Ma-li thực hiện cải cách kinh tế theo hướng duy trì ổn định và tự do hoá nền kinh tế có vai trò của tư nhân, phát triển kinh tế theo định hướng thị trường. Các biện pháp cải cách nông nghiệp nhằm vào việc đa dạng hoá và thúc đẩy sản xuất đồng thời giảm giá đầu vào.

- Từ 1996 đến 2008, kinh tế Ma-li phát triển khá, tăng trưởng trung bình 5%/năm, lạm phát giảm ở một con số (theo đánh giá của WB).

- GDP: 8,86 tỷ USD (2009)

- GDP bình quân: khoảng 700 USD

- Tăng trưởng: 4% (2009)

- Cơ cấu kinh tế: Nông nghiệp 45%, Công nghiệp 17% và dịch vụ 38%.

V/ Quan hệ Việt Nam-Ma-li:

a. Quan hệ chính trị, kinh tế:

- Việt Nam và Ma-li lập quan hệ ngoại giao ngày 30/10/1960. Ma-li công nhận Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam ngày 28/6/1969. Ta đặt Sứ quán tại Ma-li năm 1962. Tháng 10/1972 ta rút Sứ quán do khó khăn về tài chính.

- Trong những năm 60 ta cử một số chuyên gia giáo dục, y tế, nông nghiệp, ngân hàng và thủ công nghiệp sang làm việc ở Ma-li. Trong khuôn khổ dự án bốn bên Việt Nam – Pháp – FAO – Ma-li về chương trình phát triển bền vững vùng Yélimane triển khai trong giai đoạn 2005-2009,Việt Nam đã gửi 12 chuyên gia và kỹ thuật viên nông nghiệp sang làm việc tại Ma-li. .

- Kim ngạch thương mại hai chiều năm 2009 đạt khoảng 16,3 triệu USD (so với 18,015 triệu USD năm 2008), trong đó ta xuất khoảng 1,67 triệu USD (chủ yếu là hàng dệt may, giầy dép, bánh kẹo) và nhập trên 14,6 triệu USD (chủ yếu là bông và sản phẩm gỗ). 

b. Trao đổi đoàn:

- Đoàn ta thăm bạn: Bộ trưởng Giáo dục Nguyễn Văn Huyên (1962), Phó chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ (9/1978), Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình thăm chính  thức (2/1994).

- Đoàn bạn thăm ta: Tổng thống Modibo Keita (10/1964), Thủ tướng Ibrahima Boubacar Keita (8/1994), Chủ tịch Quốc hội Ali Nouhoum Dialo (7/1995).

- Tháng 10/2008, Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan tiếp kiến Tổng thống Ma-li Touaré bên lề Hội nghị Cấp cao Pháp ngữ tại Canada.

c. Các Hiệp định đã ký:

- Ta và Ma-li đã ký Hiệp định hợp tác kinh tế, Thương mại, Văn hóa và Khoa học Kỹ thuật (2/1994).

d. Thông tin về Đại sứ quán phụ trách của hai nước:

- Đại sứ ta tại An-giê-ri kiêm nhiệm Ma-li. Đại sứ Ma-li tại Bắc Kinh kiêm nhiệm Việt Nam.