Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh tại Hội nghị, Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN
Với chủ trương này, công tác hội nhập quốc tế sẽ được chủ động triển khai mạnh mẽ trên lĩnh vực kinh tế, đồng thời từng bước mở rộng trên các lĩnh vực khác, tăng cường hợp tác quốc tế về quốc phòng, an ninh..., ở các cấp độ song phương và đa phương, khu vực và toàn cầu. Ðồng thời, Ðại hội XI cũng phát triển phương châm đối ngoại Việt Nam "là bạn, đối tác tin cậy" lên tầm cao hơn là "Việt Nam là thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế". Ðại hội XI cũng tiếp tục nhấn mạnh chủ trương triển khai "đồng bộ, toàn diện" các hoạt động đối ngoại.
Triển khai ngoại giao toàn diện và hội nhập quốc tế
Ngay từ đầu năm, ngành ngoại giao đã xác định nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của năm 2011 là bắt tay triển khai ngay đường lối đối ngoại của Ðại hội XI, qua đó góp phần bước đầu thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ngành đã đặc biệt chú trọng việc xây dựng các chiến lược, lộ trình để cụ thể hóa đường lối, chủ trương mới của Ðảng về đối ngoại trên cơ sở nhận thức rõ những cơ hội và thách thức từ môi trường đối ngoại.
Chúng ta có thuận lợi là hòa bình, ổn định, hợp tác tiếp tục là nguyện vọng của các nước và là xu thế nổi trội trong quan hệ quốc tế. Các nước, lớn hay nhỏ, đều mong muốn có hòa bình để phát triển. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục khẳng định sự phát triển năng động của mình, trở thành động lực tăng trưởng của kinh tế thế giới thu hút sự quan tâm ngày càng gia tăng của các nước trên thế giới, trong đó ASEAN nổi lên với vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang định hình. Sau 25 năm đổi mới, vị thế của đất nước ở khu vực và trên quốc tế ngày càng được nâng cao. Quan trọng hơn cả là đối ngoại Việt Nam được soi đường, dẫn lối bởi những phát triển quan trọng về đường lối của Ðại hội XI.
Tuy nhiên, những thách thức tồn tại song song các cơ hội nhắc nhở chúng ta không được chủ quan. Ðó là tình hình thế giới có những diễn biến rất nhanh chóng và khó lường với các cuộc xung đột cục bộ, nội chiến, can thiệp, chạy đua vũ trang, tranh chấp lãnh thổ, giành giật tài nguyên ngày càng diễn biến phức tạp hơn. Kinh tế toàn cầu đặc biệt khó khăn khiến thị trường bên ngoài bị thu hẹp, dòng vốn đầu tư khan hiếm, tác động trực tiếp đến việc thực hiện những mục tiêu phát triển của đất nước. Khi nước ta càng hội nhập sâu rộng thì những biến động kinh tế, an ninh, chính trị, xã hội của thế giới cũng sẽ tác động đến Việt Nam nhanh hơn với mức độ sâu sắc hơn.
Trên cơ sở định hướng đối ngoại của Ðại hội XI, đồng thời nhận diện đầy đủ hai mặt cơ hội và thách thức, công tác đối ngoại năm 2011 đã được triển khai đồng bộ, toàn diện trên khắp các hướng, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Thứ nhất, đối ngoại đã góp phần phục vụ tốt các sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, chuyển tải thành công tới bạn bè quốc tế thông điệp của Ðại hội XI về một nước Việt Nam tiếp tục đổi mới, độc lập, tự chủ, vì hòa bình, hợp tác và phát triển với đường lối đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế. Nhân dịp Ðại hội XI, có 178 chính đảng, phong trào và tổ chức tiến bộ quốc tế gửi điện mừng tới Ðảng ta. Lãnh đạo các chính đảng và các nước đều khẳng định coi trọng và mong muốn tăng cường hơn nữa mối quan hệ hữu nghị và hợp tác nhiều mặt với Ðảng và Nhà nước ta.
Thứ hai, chúng ta đã thắt chặt hơn nữa quan hệ hữu nghị, hợp tác nhiều mặt với các nước láng giềng, các nước ASEAN, thể hiện qua việc trao đổi một loạt các chuyến thăm cấp cao giữa nước ta với Lào, Cam-pu-chia, Trung Quốc và một số nước ASEAN. Nhằm tiếp tục tăng cường quan hệ đặc biệt và hợp tác toàn diện với Lào, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã thăm chính thức Lào, chuyến thăm nước ngoài đầu tiên khi bắt đầu nhiệm kỳ mới và nước ta đã đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Chủ tịch Quốc hội mới của Lào thăm Việt Nam. Ðiều đó khẳng định quyết tâm gìn giữ và phát triển quan hệ đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện giữa hai nước, hai dân tộc, hướng tới những sự kiện lớn trong quan hệ hai nước năm 2012 như "Năm đoàn kết hữu nghị Việt - Lào" và kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao và 35 năm ký Hiệp ước Hữu nghị hợp tác Việt Nam - Lào. Với Cam-pu-chia, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng và Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng đã thăm chính thức Cam-pu-chia nhằm tăng cường hơn nữa mối quan hệ láng giềng tốt đẹp, hữu nghị truyền thống, hợp tác toàn diện, bền vững lâu dài giữa hai nước; thắt chặt hơn nữa quan hệ gắn bó, tin cậy giữa Ðảng Cộng sản Việt Nam và Ðảng Nhân dân Cam-pu-chia.
Với Trung Quốc, quan hệ "đối tác hợp tác chiến lược toàn diện" tiếp tục phát triển theo phương châm 16 chữ và tinh thần bốn tốt với chuyến thăm chính thức Trung Quốc tháng 10-2011 của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Hai bên đã ký sáu văn kiện quan trọng trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là Thỏa thuận các nguyên tắc cơ bản chỉ đạo giải quyết các vấn đề trên biển, tạo cơ sở cho việc đàm phán, tìm kiếm các giải pháp cơ bản, lâu dài cho các vấn đề trên Biển Ðông, đồng thời đóng góp vào việc phát triển quan hệ giữa hai nước. Phó Chủ tịch nước Tập Cận Bình thăm chính thức Việt Nam tháng 12-2011. Hai nước họp phiên thứ năm Ủy ban chỉ đạo hợp tác song phương và gia tăng trao đổi đoàn các cấp, các bộ, ngành.
Quan hệ hợp tác giữa ta với các nước Ðông - Nam Á, Nam Á được củng cố và tăng cường qua các chuyến thăm cấp Nhà nước của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tới Xin-ga-po, Ma-lai-xi-a, Phi-li-pin và Xri Lan-ca, chuyến thăm chính thức của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng tới In-đô-nê-xi-a, Mi-an-ma.
Quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Liên bang Nga tiếp tục được tăng cường mạnh mẽ với việc hai nước tích cực thực hiện Danh mục các nhiệm vụ ưu tiên thúc đẩy hợp tác năm 2011, ký các hiệp định cấp Chính phủ về cung cấp tín dụng cho dự án Nhà máy Ðiện hạt nhân Ninh Thuận 1. Quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Nhật Bản phát triển mạnh mẽ và đi vào chiều sâu qua chuyến thăm Nhật của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng tháng 11-2011 và sự ủng hộ thiết thực đầy tình cảm của chính phủ và nhân dân ta đối với bạn sau thảm họa động đất, sóng thần ở Nhật Bản. Trong bối cảnh khó khăn sau thảm họa này, Nhật Bản vẫn tăng ODA cho Việt Nam lên 1,9 tỷ USD trong năm tài khóa 2012, cam kết triển khai những thỏa thuận quan trọng đã đạt được với Việt Nam. Quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Hàn Quốc cũng phát triển tốt đẹp với chuyến thăm cấp Nhà nước của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tới Hàn Quốc tháng 11-2011; hai nước tổ chức Ðối thoại chiến lược ngoại giao - quốc phòng - an ninh lần đầu tiên tại Hà Nội. Quan hệ Ðối tác chiến lược Việt Nam - Ấn Ðộ có bước phát triển theo hướng ngày càng hiệu quả với chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Ðộ của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tháng 10-2011, hướng tới "Năm Hữu nghị Việt Nam - Ấn Ðộ 2012" và mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên bảy tỷ USD vào 2015.
Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ tiếp tục phát triển trên nhiều lĩnh vực. Hoa Kỳ trở thành một trong những đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam. Hai bên trao đổi nhiều đoàn thăm song phương, tiến hành Ðối thoại chiến lược - quốc phòng - an ninh lần thứ tư, Ðối thoại chính sách Quốc phòng lần hai.
Quan hệ giữa Việt Nam với các nước châu Âu tiếp tục được tăng cường. Việt Nam và Liên hiệp châu Âu (EU) đã ký tắt và đang chuẩn bị ký chính thức Hiệp định Ðối tác và Hợp tác Toàn diện (PCA). Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng thăm chính thức Hà Lan, U-dơ-bê-ki-xtan và U-crai-na; Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng thăm chính thức Anh, Bỉ, Nghị viện châu Âu. Qua đó, nước ta đã tăng cường quan hệ trên nhiều mặt với các nước, trong đó có việc triển khai quan hệ Ðối tác chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý nước với Hà Lan; thăm dò và khai thác dầu khí, đầu tư, thương mại với U-dơ-bê-ki-xtan; thúc đẩy hợp tác các lĩnh vực dầu khí, khoa học vũ trụ, chế tạo máy và công nghiệp quốc phòng với U-crai-na; triển khai Ðối tác chiến lược Việt Nam - Anh với việc thỏa thuận "Kế hoạch hành động năm 2012" trên cơ sở kết quả "Kế hoạch hành động Việt-Anh 2011" và Ðối thoại chiến lược Việt-Anh lần đầu tiên. Nước ta đã thiết lập quan hệ Ðối tác chiến lược với Ðức nhân chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Méc-ken tháng 11-2011, quan hệ đối tác chiến lược về biến đổi khí hậu, môi trường, năng lượng và tăng trưởng xanh với Ðan Mạch.
Chúng ta tiếp tục phát triển và tăng cường hiệu quả quan hệ với các nước bạn bè truyền thống, các nền kinh tế mới nổi và các đối tác tiềm năng ở các khu vực khác... nhằm đẩy mạnh các mối quan hệ song phương trên nhiều hướng, góp phần tạo thế trận đối ngoại đa dạng hóa, đa phương hóa của đất nước.
Ngoại giao đa phương đã đóng góp tích cực vào hòa bình, an ninh, ổn định ở khu vực và thế giới, cũng như những nỗ lực quốc tế ứng phó những thách thức toàn cầu. Chúng ta đã đóng góp tích cực cho mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015, thúc đẩy liên kết nội khối ASEAN, tăng cường quan hệ của ASEAN với các đối tác nhằm củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong các vấn đề hòa bình, an ninh và phát triển của khu vực. Liên quan đến Biển Ðông, ASEAN và các nước đối tác khẳng định hòa bình, ổn định ở Biển Ðông, trong đó có vấn đề an ninh, an toàn, tự do hàng hải là lợi ích chung của khu vực và tất cả các nước; các bên liên quan cần giải quyết các tranh chấp trên Biển Ðông bằng các biện pháp hòa bình, tuân thủ luật pháp quốc tế, nhất là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, tôn trọng và thực hiện đầy đủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Ðông (DOC), tiến tới Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Ðông (COC). Nước ta cũng tham gia tích cực các cơ chế hợp tác tại tiểu vùng sông Mê Công. Chúng ta cũng đã chủ động tham gia và đưa ra nhiều sáng kiến tại Liên hợp quốc, Không Liên kết, APEC, ASEM, Hội nghị cấp cao phụ nữ toàn cầu, Hội nghị tương lai châu Á... đóng góp vào các nỗ lực chung toàn cầu vì hòa bình và an ninh quốc tế, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và an ninh hạt nhân...
Công tác biên giới lãnh thổ tiếp tục được chú trọng, trong đó có việc phân giới cắm mốc biên giới với Cam-pu-chia, tăng dày và tôn tạo hệ thống mốc giới với Lào, thực hiện các Hiệp định về biên giới đã ký với Trung Quốc và việc triển khai các biện pháp đấu tranh kiên quyết và phù hợp để bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền của ta ở Biển Ðông. Chúng ta cũng đã chủ động đối thoại với các nước về dân chủ nhân quyền và tôn giáo, kiên quyết đấu tranh với các biểu hiện lợi dụng các vấn đề này để can thiệp vào nội bộ Việt Nam. Công tác bảo hộ công dân được đặc biệt coi trọng, đã xử lý tốt nhiều trường hợp liên quan đến an toàn tính mạng và tài sản của công dân ta ở nước ngoài, kịp thời ứng phó các tình huống khẩn cấp và triển khai hoạt động bảo hộ công dân quy mô lớn như sơ tán an toàn hơn 10.300 lao động tại Li-bi về nước, sơ tán công dân ta tại Nhật Bản ra khỏi khu vực thảm họa khi xảy ra động đất, sóng thần... Công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại tích cực đóng góp vào việc phục vụ các sự kiện trọng đại của đất nước, đặc biệt là Ðại hội Ðảng XI, giới thiệu với quốc tế các thành tựu phát triển của Việt Nam và kiên quyết đấu tranh với những luận điệu phản động.
Chúng ta tiếp tục đẩy mạnh ngoại giao kinh tế, tham mưu về tình hình kinh tế thế giới phục vụ lãnh đạo cấp cao trong công tác chỉ đạo, điều hành kinh tế trong nước, tranh thủ tối đa nguồn lực từ bên ngoài để phục vụ ổn định kinh tế vĩ mô, tái cấu trúc nền kinh tế đất nước. Nhóm các nhà tài trợ cho Việt Nam (CG) năm 2011 đã cam kết 7,39 tỷ USD để giúp quá trình phục hồi và phát triển kinh tế Việt Nam. Bên cạnh đó, chúng ta đã vận động thành công EU bãi bỏ áp thuế chống bán phá giá đối với giày mũ da Việt Nam, đấu tranh để Tổ chức Bảo vệ Thiên nhiên và Ðộng vật hoang dã thế giới (WWF) đưa cá tra của Việt Nam ra khỏi "danh mục đỏ", vận động Mỹ không đưa cá tra/basa vào danh mục chống bán phá giá... Chúng ta tiếp tục đàm phán Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP); đàm phán trong khuôn khổ vòng Ðô-ha, ký kết FTA với Chi-lê, thúc đẩy đàm phán FTA với EU và liên minh thuế quan với ba nước Nga, Bê-la-rút và U-dơ-bê-ki-xtan.
Ngoại giao văn hóa tiếp tục được triển khai mạnh mẽ, tăng cường quảng bá hình ảnh Việt Nam đến bạn bè quốc tế thông qua việc tổ chức các sự kiện văn hóa cả ở trong và ngoài nước; tiếp tục vận động UNESCO công nhận các di sản mới, bảo tồn và phát huy các danh hiệu đã có theo hướng phát triển bền vững. Trong năm 2011, UNESCO đã công nhận các di sản đối với Thành Nhà Hồ ở Thanh Hóa, Khu Dự trữ sinh quyển Ðồng Nai, hát xoan Phú Thọ.
Chúng ta tiếp tục thể chế hóa Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài bằng các văn bản quy phạm pháp luật và các chính sách cụ thể phù hợp tình hình mới; triển khai nhiều biện pháp thiết thực như khảo sát, tìm hiểu và hỗ trợ bà con Việt kiều tại các địa bàn khó khăn như Lào và Cam-pu-chia, thí điểm về đẩy mạnh công tác tiếng Việt đối với người Việt Nam ở nước ngoài đến 2020.
Thành tựu đối ngoại năm 2011 tạo cho chúng ta niềm tin vững chắc rằng dưới ánh sáng đường lối Ðại hội Ðảng XI, với thế và lực mới, chúng ta hoàn toàn có thể vượt qua khó khăn, biến thách thức thành cơ hội, tận dụng những mặt thuận từ quá trình hội nhập quốc tế để đóng góp vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Qua đó, chúng ta cũng rút ra những bài học quý giá để vững bước tiến lên trong những năm tiếp theo. Một là, phải đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu, giữ vững độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và chế độ chính trị xã hội chủ nghĩa, tạo môi trường quốc tế thuận lợi nhất cho công cuộc phát triển đất nước. Hai là kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại, tận dụng các xu thế của thế giới để phát huy nội lực. Ba là, kiên định về nguyên tắc, nhưng linh hoạt về sách lược, dĩ bất biến, ứng vạn biến; thúc đẩy, mở rộng hợp tác bình đẳng đi đôi với đấu tranh kiên quyết trước các hành động xâm hại lợi ích quốc gia. Bốn là, triển khai ngoại giao toàn diện, phối hợp chặt chẽ giữa các binh chủng, dưới sự lãnh đạo thống nhất của Ðảng và sự quản lý tập trung của Nhà nước để mang lại sức mạnh tổng hợp trên mặt trận đối ngoại.
Góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu và nhiệm vụ chung của đất nước
Công tác đối ngoại bước vào năm mới với quyết tâm triển khai mạnh mẽ nền ngoại giao toàn diện và chủ trương hội nhập quốc tế của Ðảng nhằm góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu và nhiệm vụ chung của đất nước, tập trung vào những hướng chính sau :
Một là, triển khai những định hướng chiến lược lớn về đối ngoại, nhất là chủ trương chủ động tích cực hội nhập quốc tế của Ðại hội XI. Tăng cường hơn nữa công tác nghiên cứu, đánh giá, dự báo tình hình thế giới, các khu vực, các vấn đề kinh tế, chính trị, an ninh tác động đến môi trường an ninh và phát triển của Việt Nam để có những đề xuất chủ trương thích hợp.
Hai là, tiếp tục đưa quan hệ giữa nước ta với các nước láng giềng khu vực, các nước lớn và các nước bạn bè truyền thống đi vào chiều sâu, ổn định và bền vững; tăng cường hơn nữa sự tin cậy, hợp tác nhiều mặt vì lợi ích chung với các nước. Tiếp tục phát huy vị thế, vai trò tại các diễn đàn đa phương; tham gia chủ động, tích cực và có trách nhiệm tại ASEAN, APEC, ASEM, Liên hợp quốc và các cơ chế liên quan.
Ba là, giữ vững hòa bình, ổn định, bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và lợi ích của đất nước tại Biển Ðông, đẩy nhanh tiến độ tăng dày, tôn tạo mốc giới với Lào, phân giới cắm mốc với Cam-pu-chia.
Bốn là, kiên quyết đấu tranh với các thế lực lợi dụng các vấn đề dân chủ, nhân quyền, tôn giáo, tự do báo chí và thông tin để can thiệp vào nội bộ Việt Nam, đồng thời tăng cường đối thoại trên tinh thần tôn trọng lẫn nhau.
Năm là, tiếp tục đẩy mạnh ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa, công tác người Việt Nam ở nước ngoài, công tác bảo hộ công dân và công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại nhằm triển khai ngoại giao toàn diện và hội nhập quốc tế.
Tình hình thế giới tiếp tục có những chuyển biến nhanh chóng, phức tạp, tác động sâu sắc, đa chiều đối với mọi quốc gia, dù lớn hay nhỏ, mạnh hay yếu, phát triển hay đang phát triển, tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với đất nước. Chúng ta tin tưởng rằng dưới sự lãnh đạo của Ðảng và Nhà nước, sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan, các Bộ, ban, ngành, địa phương, ngoại giao Việt Nam sẽ nỗ lực tranh thủ thời cơ, hóa giải thách thức, chủ động và tích cực phát huy vai trò của mình nhằm đóng góp thiết thực vào quá trình đổi mới, đưa đất nước vươn tới những tầm cao mới.
Bộ trưởng Bộ Ngoại giao
