Đối ngoại nhân dân: Một trụ cột quan trọng của nền ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại
Là một sáng tạo đặc sắc của Đảng ta trong các giai đoạn cách mạng trước đây, qua quá trình phát triển, đối ngoại nhân dân trong tổng thể đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa của Việt Nam đã trở thành một trụ cột quan trọng của nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, là “nguồn lực mềm” góp phần tạo lập môi trường quốc tế thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Không chỉ là kênh giao lưu, kết nối giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước, đối ngoại nhân dân ngày càng thể hiện rõ vai trò quan trọng trong tạo dựng nền tảng xã hội tích cực, thuận lợi, củng cố lòng tin, làm sâu sắc quan hệ hữu nghị và góp phần cụ thể hóa các mục tiêu đối ngoại của Đảng và Nhà nước.
Trong bối cảnh môi trường quốc tế biến động nhanh chóng, phức tạp, các kênh hợp tác nhân dân đã phát huy vai trò cầu nối, góp phần tăng cường đối thoại, hiểu biết, tìm điểm đồng lợi ích, hóa giải những vấn đề còn định kiến, vướng mắc. Đối ngoại nhân dân vì vậy không chỉ là hoạt động bổ trợ, mà còn từng bước tham gia trực tiếp hơn vào việc kiến tạo không gian đối ngoại thuận lợi cho đất nước.
Năm 2025: Đối ngoại nhân dân giữ vững nhịp độ, gia tăng chiều sâu
Năm 2025 khép lại trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục vận động nhanh, phức tạp và khó lường. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng; xung đột, điểm nóng ở các khu vực diễn biến phức tạp; các thách thức an ninh phi truyền thống, đặc biệt là bất ổn kinh tế - xã hội tác động ngày càng sâu rộng tới đời sống của người dân ở nhiều quốc gia. Trong nước, cả hệ thống chính trị chuyển mình mạnh mẽ, triển khai quyết liệt các quyết sách, chiến lược quan trọng của Đảng, tạo xung lực mới để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước giàu mạnh, bền vững trong kỷ nguyên mới…
Trong bối cảnh đó, bám sát chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng và tinh thần Chỉ thị số 12-CT/TW ngày 05/01/2022 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu quả đối ngoại nhân dân trong tình hình mới, công tác đối ngoại nhân dân trong năm 2025 được triển khai đồng bộ, giữ vững nhịp độ trong điều kiện nhiều biến động, đồng thời từng bước nâng cao chất lượng và chiều sâu hoạt động.
Nền tảng nổi bật cho các kết quả của đối ngoại nhân dân trong năm là sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên của Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Nhiều hoạt động lớn, quan trọng, có yếu tố phức tạp, được định hướng, chỉ đạo kịp thời, bảo đảm đúng chủ trương, hiệu quả và phù hợp với lợi ích chung của đất nước. Việc Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 49-CT/TW ngày 26/8/2025 về công tác phi chính phủ nước ngoài trên cơ sở tổng kết 10 năm thực hiện Kết luận số 98 đã tạo cơ sở chính trị quan trọng để tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ quản lý, nâng cao hiệu quả công tác phi chính phủ nước ngoài – một trong những bộ phận quan trọng của công tác đối ngoại nhân dân.
Trong bối cảnh có sự điều chỉnh về tổ chức, bộ máy, Bộ Ngoại giao sau khi tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ của Ban Đối ngoại Trung ương đã chủ động kế thừa, phát huy nền tảng sẵn có, đồng thời đổi mới phương thức tham mưu, hướng dẫn và quản lý công tác đối ngoại nhân dân. Trọng tâm được đặt vào việc tăng cường kỷ cương, thống nhất trong triển khai, đồng thời tạo điều kiện để các tổ chức nhân dân phát huy tính chủ động, sáng tạo, phù hợp với chức năng, thế mạnh và yêu cầu thực tiễn của từng tổ chức.
Trên bình diện song phương, các hoạt động đối ngoại nhân dân tiếp tục góp phần củng cố và tăng cường quan hệ đoàn kết, hữu nghị với nhân dân các nước, đồng thời từng bước tham gia trực tiếp, thực chất hơn vào việc làm sâu sắc nội hàm quan hệ với các đối tác. Nhiều hoạt động được lồng ghép, song hành với các chuyến thăm, tiếp xúc cấp cao của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, qua đó góp phần cụ thể hóa và triển khai các khuôn khổ quan hệ theo hướng thiết thực, sinh động, bền vững, đặc biệt là với các nước láng giềng có chung biên giới, các nước ASEAN, các đối tác quan trọng và bạn bè truyền thống. Đối ngoại nhân dân ngày càng gắn kết chặt chẽ hơn với đối ngoại Đảng và ngoại giao Nhà nước, tạo nên thế kiềng ba chân vững chắc, từ vai trò hỗ trợ từng bước chuyển sang tham gia trực tiếp hơn vào việc cụ thể hóa các mục tiêu đối ngoại của Việt Nam thông qua sự chuyển mạnh từ các hoạt động giao lưu hữu nghị thông thường sang các hoạt động có chiều sâu và hàm lượng chính trị cao. Tiêu biểu trong năm 2025 có thể kể đến chương trình “Hành trình đỏ nghiên cứu, học tập của thanh niên” và chương trình vận động ủng hộ nhân dân Cuba “65 năm nghĩa tình Việt Nam – Cuba”, các hoạt động này không chỉ lan tỏa thông điệp về tình đoàn kết, thủy chung của nhân dân Việt Nam, mà còn trực tiếp phục vụ các yêu cầu, nhiệm vụ chính trị và phát triển chung của đất nước, nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ của đông đảo tầng lớp nhân dân trong và ngoài nước.
Ở bình diện đối ngoại đa phương, đối ngoại nhân dân tiếp tục được mở rộng và nâng tầm. Nhiều tổ chức nhân dân đã chủ động tham gia, đăng cai và đóng góp tích cực tại các cơ chế, diễn đàn khu vực và quốc tế, qua đó thể hiện ngày càng rõ nét vai trò bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc, nhất là trên các lĩnh vực hòa bình, phát triển bền vững, hợp tác nhân đạo, ứng phó biến đổi khí hậu. Đồng thời, đây cũng là kênh quan trọng để truyền tải thông tin khách quan về đường lối, chính sách và thành tựu phát triển của Việt Nam, tham gia đấu tranh, phản bác các quan điểm sai lệch, thiếu thiện chí.
Bên cạnh đó, công tác vận động, tranh thủ, thu hút nguồn lực quốc tế thông qua kênh đối ngoại nhân dân tiếp tục đạt nhiều kết quả thiết thực. Các chương trình, dự án hợp tác với các đối tác quốc tế trong đó có các tổ chức phi chính phủ nước ngoài đã góp phần huy động nguồn lực tài chính, tri thức và kinh nghiệm quốc tế phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, an sinh xã hội và ứng phó an ninh phi truyền thống. Đối ngoại nhân dân tiếp tục phát huy vai trò kết nối, huy động sự hỗ trợ kịp thời của bạn bè quốc tế và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đối với người dân trong nước, đặc biệt trong công tác khắc phục hậu quả nghiêm trọng của thiên tai, bão lũ tại nhiều địa phương của Việt Nam.
Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai công tác đối ngoại nhân dân trong năm 2025 cũng cho thấy vẫn còn một số hạn chế cần nhanh chóng khắc phục, đó là năng lực dự báo tình hình, chất lượng nghiên cứu, tham mưu chiến lược về đối ngoại nhân dân; tính chủ động và chiều sâu của một số hoạt động; cần cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả hơn và nguồn lực tương xứng hơn dành cho đối ngoại nhân dân.
Năm 2026: Đối ngoại nhân dân chuyển mình từ “giữ nhịp” sang “nâng tầm”, “đột phá”
Năm 2026 cũng là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, mở ra giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn đối với công tác đối ngoại nói chung và đối ngoại nhân dân nói riêng. Trong bối cảnh cục diện thế giới tiếp tục phân hóa, cạnh tranh chiến lược gia tăng và các thách thức an ninh đan xen, công tác đối ngoại nhân dân đứng trước yêu cầu bám sát định hướng chiến lược, chủ động thích ứng, tích cực tham gia hiệu quả và thực chất hơn trong việc tạo lập môi trường hòa bình, thuận lợi, phục vụ trực tiếp cho các mục tiêu phát triển và bảo vệ Tổ quốc.
Ngày 7/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó chỉ ra nhiệm vụ “chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, phát huy giá trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần gia tăng sức mạnh mềm quốc gia”. Với đặc thù gần gũi, linh hoạt và khả năng tiếp cận trực tiếp tới các tầng lớp nhân dân quốc tế, đối ngoại nhân dân trở thành lực lượng triển khai hiệu quả tinh thần hội nhập văn hoá mà Nghị quyết đề ra, góp phần làm sâu sắc thêm quan hệ hữu nghị, nâng cao hiểu biết lẫn nhau và mở rộng mạng lưới bạn bè quốc tế của Việt Nam.
Trên cơ sở đó, đối ngoại nhân dân cần đổi mới mạnh mẽ hơn về tư duy, nhận thức, phát huy mạnh mẽ hơn vai trò “tiên phong”, “đột phá” trong thực hiện nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên” của công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế, trong đó một số nhiệm vụ, giải pháp cụ thể là:
Thứ nhất, công tác đối ngoại nhân dân năm 2026 xác định trọng tâm tiếp tục làm sâu sắc quan hệ hữu nghị, đoàn kết, hợp tác, hiểu biết với nhân dân các nước, xây dựng nền tảng xã hội vững chắc, thuận lợi cho quan hệ đối ngoại của Việt Nam. Các hoạt động cần được triển khai theo hướng thực chất, hiệu quả, gắn chặt với lợi ích cụ thể của từng đối tác, từng địa bàn, đồng thời chủ động hỗ trợ việc cụ thể hóa các chủ trương, sáng kiến đối ngoại cấp cao của Đảng và Nhà nước. Quán triệt yêu cầu trong giai đoạn mới, công tác đối ngoại nhân dân được xác định là khâu trọng yếu trong chiến lược bảo vệ và phát triển đất nước, là hoạt động thường xuyên, chủ động, tích cực, tạo cơ hội, không gian hợp tác mới.
Thứ hai, đối ngoại nhân dân tiếp tục nâng tầm sự tham gia tại các cơ chế đa phương, chủ động đóng góp sáng kiến và thể hiện vai trò phù hợp tại các diễn đàn khu vực và quốc tế, qua đó vừa bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, vừa tham gia giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế, vừa nâng cao uy tín và vị thế của Việt Nam. Cùng với đó, công tác hội nhập quốc tế và vận động nguồn lực cần được triển khai theo hướng đa dạng hóa đối tác, khai thác thế mạnh của các quan hệ đối tác, ưu tiên hợp tác trong các lĩnh vực liên quan đến đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, bảo đảm phục vụ tốt các mục tiêu phát triển đất nước.
Thứ ba, để đáp ứng yêu cầu mới, công tác đối ngoại nhân dân cần đổi mới mạnh mẽ về nội dung và phương thức triển khai, chú trọng khai thác thế mạnh của “ngoại giao tâm công” thông qua công tác ngoại giao văn hóa và thông tin đối ngoại, góp phần gia tăng “sức mạnh mềm” của đất nước; nâng cao chất lượng nghiên cứu, dự báo và tham mưu chiến lược, đặc biệt với việc sơ kết tốt 5 năm thực hiện Chỉ thị 12 của Ban Bí thư và xây dựng Chiến lược đối ngoại nhân dân trong tình hình mới; hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các lực lượng làm đối ngoại nhân dân và giữa ba trụ cột đối ngoại; đồng thời quan tâm đầu tư xây dựng đội ngũ cán bộ làm đối ngoại nhân dân có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực chuyên môn và tính chuyên nghiệp cao.
Thứ tư, các tổ chức nhân dân cần thúc đẩy các sáng kiến hợp tác thực chất trong các lĩnh vực “nóng” của toàn cầu mà thế giới quan tâm như kinh tế xanh, chuyển đổi số cộng đồng, ứng phó biến đổi khí hậu, bình đẳng giới… Khi Việt Nam thể hiện vai trò dẫn dắt hoặc đồng kiến tạo trong những nỗ lực này, chúng ta không chỉ mở rộng hợp tác mà còn củng cố mạnh mẽ hình ảnh quốc gia có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.
Cuối cùng, năm 2026 là năm khởi đầu đưa Nghị quyết Đại hội Đảng XIV vào thực tiễn theo tinh thần “biến ý chí thành hành động, biến quyết sách thành kết quả cụ thể; nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm hiệu quả,” như lời của Tổng Bí thư Tô Lâm trong diễn văn bế mạc Đại hội. Với những định hướng đó, công tác đối ngoại nhân dân cần khẩn trương triển khai đồng bộ, chủ động và hiệu quả hơn, gắn kết chặt chẽ với công tác đối ngoại Đảng và ngoại giao Nhà nước, thống nhất từ Trung ương đến địa phương; tiếp tục khẳng định vai trò là một trụ cột quan trọng chiến lược của nền ngoại giao toàn diện, hiện đại; góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, phục vụ thiết thực cho sự nghiệp xây dựng, phát triển và nâng cao vị thế đất nước trong giai đoạn mới./.
